Efektivitas Pembelajaran Multisensori dalam Meningkatkan Kemampuan Menulis Siswa dengan Kesulitan Menulis di Sekolah Inklusif

Authors

  • Irfan Maula Yazid Universitas Negeri Yogyakarta
  • Mumpuniarti Mumpuniarti Universitas Negeri Yogyakarta

DOI:

https://doi.org/10.51574/judikdas.v5i2.5715

Keywords:

Instruksi Multisensor, Kesulitan Menulis, Keterampilan Menulis, Pendidikan Inklusif, Penelitian Tindakan Kelas

Abstract

Kesulitan menulis tetap menjadi salah satu tantangan utama dalam pendidikan dasar inklusif karena menghambat perkembangan literasi dan prestasi akademik siswa. Penelitian ini bertujuan untuk menguji efektivitas pembelajaran multisensori dalam mengurangi kesalahan menulis dan meningkatkan keterampilan menulis siswa sekolah dasar yang mengalami kesulitan menulis di sekolah inklusif. Penelitian ini menggunakan desain Penelitian Tindakan Kelas (PTK) berdasarkan model Kemmis dan McTaggart, yang terdiri dari dua siklus: perencanaan, tindakan, observasi, dan refleksi. Partisipan penelitian adalah sepuluh siswa kelas lima yang teridentifikasi mengalami kesulitan menulis di SD Negeri Inklusif 008 Sangatta Utara, Indonesia. Data dikumpulkan melalui tes kemampuan menulis, observasi kelas, wawancara, dan dokumentasi, serta dianalisis menggunakan teknik kuantitatif deskriptif dan kualitatif. Hasil penelitian menunjukkan bahwa pembelajaran multisensori secara efektif meningkatkan kemampuan menulis dan keterlibatan siswa di kelas. Rata-rata nilai menulis meningkat dari 60,40 pada tahap pra-siklus menjadi 72,25 pada Siklus I dan 78,75 pada Siklus II. Tingkat ketuntasan belajar meningkat dari 10% pada pra-siklus menjadi 20% pada Siklus I dan mencapai 100% pada Siklus II. Siswa juga menunjukkan lebih sedikit kesalahan menulis, khususnya dalam pembentukan huruf, pengaturan jarak, penggunaan huruf kapital, dan keterbacaan tulisan tangan, sementara partisipasi belajar meningkat dari kategori "baik" menjadi "sangat baik". Temuan ini mengindikasikan bahwa pembelajaran multisensori merupakan pendekatan instruksional yang efektif dan praktis untuk meningkatkan keterampilan menulis serta mengurangi kesalahan menulis pada siswa sekolah dasar yang mengalami kesulitan menulis di kelas inklusif.

References

Bonneton-Botté, N., Miramand, L., Bailly, R., & Pons, C. (2023). Teaching and rehabilitation of handwriting for children in the digital age: Issues and challenges. Children, 10(7), Article 1096. https://doi.org/10.3390/children10071096

Chung, P. J., Patel, D. R., & Nizami, I. (2020). Disorder of written expression and dysgraphia: Definition, diagnosis, and management. Translational Pediatrics, 9(Suppl 1), S46–S54. https://doi.org/10.21037/tp.2019.11.01

Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE Publications.

Dahlia, E., Amriyah, C., & Ningrum, A. R. (2025). Writing difficulties in dysgraphic students: A study using word board media. Journal Corner of Education, Linguistics, and Literature, 5(1), 82–93. https://doi.org/10.54012/jcell.v5i1.543

Danna, J., Puyjarinet, F., & Jolly, C. (2023). Tools and methods for diagnosing developmental dysgraphia in the digital age: A state of the art. Children, 10(12), Article 1925. https://doi.org/10.3390/children10121925

Du, C., & Zhao, Y. (2026). Linguistic correlates of Chinese children with developmental dyslexia: A systematic review. Journal of Communication Disorders, 120, Article 106629. https://doi.org/10.1016/j.jcomdis.2026.106629

Fajariani, D., Suyama, N., Yamanishi, Y., Phadsri, S., Komariyah, D. A., & Ito, Y. (2025). Analyzing Occupational Performance of Children With Handwriting Difficulties: Parent and Teacher Experiences and Perspectives. Occupational Therapy International, 2025(1), 8882049. https://doi.org/10.1155/oti/8882049

Fitjar, C. L., Rønneberg, V., Nottbusch, G., & Torrance, M. (2021). Learning handwriting: Factors affecting pen-movement fluency in beginning writers. Frontiers in Psychology, 12, Article 663829. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.663829

Gazetdinova, Y. V. (2024). Multisensory approach as a way of teaching reading and writing in English to primary school children with dyslexia. Pedagogy. Theory & Practice, 9(6), 554–560. https://doi.org/10.30853/ped20240069

Jolly, C. (2024). Dysgraphia differs between children with developmental coordination disorder and/or reading disorder. Journal of Learning Disabilities, 57(6), 397–410. https://doi.org/10.1177/00222194231223528

Kemmis, S., McTaggart, R., & Nixon, R. (2014). The action research planner: Doing critical participatory action research. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-4560-67-2

Lestari, H., & Pujaningsih, P. (2026). The contextual multisensory method as a reading intervention for fifth-grade students with learning difficulties. Journal of Innovation and Research in Primary Education, 5(2), 3598–3608. https://doi.org/10.56916/jirpe.v5i2.3769

Lhamo, S., & Rigdel, K. (2025). Handwriting legibility among elementary students using Zaner-Bloser and Handwriting Without Tears methods. International Journal of Instruction, 18(2). https://doi.org/10.29333/iji.2025.18236a

Li-Tsang, C. W. P., Li, T. M. H., Yang, C. N., Cheung, P. P. P., Au, K. Y., Chan, Y. P., Cheung, K. Y., Ho, K. H., Kwok, K. W., & Leung, H. W. H. (2023). Evaluation of a group-based sensorimotor intervention programme to improve Chinese handwriting of primary school students. Heliyon, 9(2), Article e12554. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e12554

Mathwin, K., Chapparo, C., & Hinitt, J. (2023). Children with handwriting difficulties: Impact of cognitive strategy training for acquisition of accurate alphabet-letter-writing. British Journal of Occupational Therapy, 86(6), 451–460. https://doi.org/10.1177/03080226221148413

Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). SAGE Publications.

Paraskevopoulos, E., Anagnostopoulou, A., Chalas, N., Karagianni, M., & Bamidis, P. (2024). Unravelling the multisensory learning advantage: Different patterns of within- and across-frequency-specific interactions drive uni- and multisensory neuroplasticity. NeuroImage, 291, Article 120582. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2024.120582

Sparaci, L., Fantasia, V., Bonsignori, C., Provenzale, C., Formica, D., & Taffoni, F. (2024). Handwriting in primary school: Comparing standardized tests and evaluating impact of grapho-motor parameters. Reading and Writing, 38(5), 1409–1434. https://doi.org/10.1007/s11145-024-10562-3

Thani, P. K., Koohzad, N., & Ahmadi, F. (2022). Comparison of the effectiveness of Fernald’s sensory method and educational games on writing disorder in elementary school students. Advances in Bioscience and Clinical Medicine, 10(1), 1–6. https://doi.org/10.7575/aiac.abcmed.v.10n.1p.1

Truxius, L., Sägesser Wyss, J., & Maurer, M. N. (2025). Early handwriting development: A longitudinal perspective on handwriting time, legibility, and spelling. Frontiers in Psychology, 15, Article 1466061. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1466061

Wehmeyer, M. L., & Kurth, J. A. (2021). Edukacja włączająca w dobie koncentracji na atutach: Ewolucja postaw i praktyk. Człowiek – Niepełnosprawność – Społeczeństwo, 54(4), 5–28. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.6423

White, J., McGarry, S., Falkmer, M., Scott, M., Williams, P. J., & Black, M. H. (2023). Creating inclusive schools for autistic students: A scoping review on elements contributing to strengths-based approaches. Education Sciences, 13(7), Article 709. https://doi.org/10.3390/educsci13070709

Wulandari, R., & Pujaningsih, P. (2025). Enhancing early reading skills through multisensory contextual learning: A classroom action research study with first-grade students with learning difficulties. Journal of Innovation and Research in Primary Education, 4(3), 1592–1602. https://doi.org/10.56916/jirpe.v4i3.1783

Downloads

Published

2026-06-30

How to Cite

Yazid, I. M., & Mumpuniarti, M. (2026). Efektivitas Pembelajaran Multisensori dalam Meningkatkan Kemampuan Menulis Siswa dengan Kesulitan Menulis di Sekolah Inklusif. Jurnal Ilmu Pendidikan Dasar Indonesia, 5(2), 203–218. https://doi.org/10.51574/judikdas.v5i2.5715

Similar Articles

<< < 2 3 4 5 6 7 8 9 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.